Mari Tirrenu
U Mari Tirrenu (o Mare Tirrenu) hè a parti di u Mari Tarraniu chì si stendi à punenti di a pinisula taliana.
Hè cumpresu trà a Corsica, a Sardegna, a Sicilia, a Calabria, a Basilicata, a Campania, u Laziu è a Tuscana. Hè culligatu à u Mari Ioniu da u Strittu di Messina è divisu da u Mari Licuru da l'isula d'Elba, cù u Canali di Corsica à punenti è u Canali di Piumbinu à livanti di l'umonima isula chì cullicheghjanu trà eddi i dui mari. Giugraficamenti parlendu u Mari Licuru ùn hè micca a parti sittentriunali di u Mar'Tirrenu, comu mori ghjenti pensa, ma un mari à contu soiu, parchì hà un fundali è una custera diffarenti. A so prufundità massima hè 3.785 metri.
U nomu Tirrenu pruveni da u nomu grecu chì disignava l'Etruschi, chì si dicia tandu ch'eddi viniani da Lidia, un regnu dirittu da un principi chì si chjamava "Tirrenu". L'Etruschi si culluchetini annantu à i costi da a Tuscana muderna, chì funi chjamati dopu u "mari di l'Etruschi".
L'Urganisazioni idrugrafica internaziunali definisci u limitu di u Mar'Tirrenu di a siguenti manera:
- in u Strettu di Missina: a linia partendu da l'estremu nordu di Capu Paci (15°42'E) à Capu Peloro (38°16'N), à l'estremu estu di a Cicilia
- in u suduvestu: a linia chì parti da Capu Lilibeo, à l'estremu punenti di a Cicilia, insin'à l'estremu sudu di Capi Teulada (8°38'E) in Sardegna.
- in u strettu di Bonifaziu: a linia partendu da l'estremu uvestu di Capu Testa (41°14'N) in Sardegna sin'à Capu Fenu (41°23'N) in Corsica, à l'estremu uvestu.
- in u nordu: a linia chì parti da Capu Grossu (9°23'E) in u Capicorsu in Corsica, chì và à l'isuli Tino è Palmaria insin'à San Pietro (44°03′N 9°50′E / 44.05°N 9.833°E / 44.05; 9.833) annantu à a costa di l'Italia.
Cuntenutu |
Isciuti[mudificà]
Ci sò cinqui isciuti da u Mar'Tirrenu (da u nordu à u meziornu):
- U Canali di Corsica trà a Tuscana è a Corsica, largu circa 80 km.
- U Strettu di Bonifaziu trà Corsica è Sardegna, largu 11 km.
- U Canali di Sardegna trà Sardegna è Tunisia, largu circa 200 km.
- U Strettu di Cicilia trà Tunisia è Cicilia, largu circa 160 km.
- U Strettu di Messina trà Cicilia è Calabria in u calcagnu di l'Italia, largu 3 km .
Citazioni[mudificà]
Accadi chì u Mar'Tirrenu fussi citatu in a litteratura in lingua corsa, par esempiu in L’angunia di un paisolu corsu d'Antone Bonifaziu: À manca, u mar'Tirrenu è u mar'Francu, meschjanu e so acque in paru à l’isuletta di a Giraglia (a Ghjiraghja), chì pare una nave gigantesca è bizarra.