Vai al contenuto

Homo sapiens

À prupositu di Wikipedia

Homo sapiens hè a definizione tassonomica di l'essere umanu mudernu. Appartene à u generu Homo, di u quale hè l'unica spezia vivente, à a famiglia di l'Ominidi è à l'ordine di i Primati. A so comparsa in Africa orientale ricolla à circa 300.000 anni fà, in u periodu interglaciale mediu. Da u cuntinente africanu, circa 65-75 000 anni fà, una parte di a spezia hà iniziatu un percorsu migratoriu chì l'hà purtata à sparghje si in a pianeta sana.

Caratteristiche generale

[mudificà | edità a fonte]

E caratteristiche anatomiche principale chì diferenzieghjanu Homo sapiens da e spezie vicine sò u sviluppu di u sistema nervosu, cù un cervellu assai strutturatu è grande in pruporzione à e dimensione di l'individuu. Altre peculiarità sò a postura ritta, i membri superiori liberi è prensili, è a visione binoculare. 'Sse caratteristiche anu permessu à l'omi di creà una grande varietà di manufatti è utensili.

Origine è diffusione

[mudificà | edità a fonte]

A tiuria più ricunnisciuta stima chì a spezia Homo sapiens si seria sviluppata in Africa circa 300.000 anni fà. I ritruvamenti in u Maroccu à Jebel Irhoud datati à 315.000 anni fà, anu spustatu l'origine di a spezia più in daretu. In Grecia, un craniu trovu in a grotta di Apidima hè statu datatu à circa 210.000 anni fà, ciò chì ridiscute a tiuria di a migrazione fora di l'Africa. Da l'Africa, l'omu mudernu hà cuminciatu à migrà versu l'Asia è l'Europa.

L'omu hè una spezia onnivora è hà un ciculu di vita simile à quellu di l'altri mammiferi placentati. U corpu umanu presenta caratteristiche antropometriche variabile. U cervellu umanu hè u centru di u sistema nervosu è cuntrolla l'attività voluntarie è involuntarie.

Urganizazione suciale è cultura

[mudificà | edità a fonte]

L'omu hè un animale suciale è crea strutture cumplesse. A cultura umana include tradizione, rituali, regule murale è leghji. A spezia umana cumunicheghja per via di a scrittura simbolica, adopra u focu, si veste è usa numerose tecnulugie. L'arte, a musica è a literatura sò espressione culturale impurtante.

A linea umana si hè distaccata da quella di i scimpanzè circa 5-6 milioni d'anni fà. A variabilità genetica di a spezia umana hè assai bassa, ciò chì sughjerisce un collu di bottiglia di a pupulazione in u passatu.

Populazione

[mudificà | edità a fonte]

A populazione umana hà superatu l'8 miliardi d'individui è hè diffusa in tutti i cuntinenti, cumpresu l'Antartide.

L'omu hè mintuvatu à spessu in a litteratura è a cultura corsa. Par asempiu, in i pruverbii:

- L'omu pruponi è Diu disponi.
- D'omu chì ride è donna chì pienghje ùn ti ne fidà.
- Omu dormi è carta veghja.
- Soldu di povaru omu è cuglia di ghjacaru, ùn si ni poti mai piattà.
- U discorsu hè beddu è bonu ma arruvina u povaru omu.
- U discorsu porta l'omu à a forca.
- Vistu l'omu, vistu a raghjoni.
- À chì s'aiuta hè galant'omu.
- A donna faci l'omu.
- U cori di l'omu hè un abissu.

  • Saravelli-Retali, 1976, A vita in Corsica per via di i pruverbii è i detti - La vie en Corse à travers proverbes et dictons, Nice: Don Bosco,
  • Ciavatti, Petru (dir. redazzione) Dizziunariu U Muntese, 1984, Albiana.